کفالت و اکرام ایتام و افراد بی سرپرست همواره مورد تاکید و توجه خداوند متعال و ائمه معصومین بوده است .در قرآن کریم، این کلام گویای خداوند متعال است که اکرام یتیم موجب دوستی خداوند ،آسایش در دنیا و آخرت ،بازدارنده از کبر و غرور و دوری از محنت های مالی و... می گردد .

 افق نگاه قرآن تنها تأمین زندگی، امروز یتیم نیست باید کاری نمود تا آینده یتیم نیز در سایه معاضدت تامین شود . که باید خاطر نشان نمود که خداوند اول یتیم نواز هستی است او خود یتیمی را کفالت نموده و تا اوج پیامبری رسانده است .

ایتام از دیدگاه روایات:

در روایات متعددی از رسول ختمی مرتبت (ص) و مولای متقیان علی (ع) و ائمه معصومین (س) توصیه رسیدگی به یتیمان گردیده و آثار نیک و اجرو پاداش عظیمی را در این مورد نوید می دهد که از جمله آن نوید ورود به جنه ترفیع درجات و محو سیئات ،تلطیف قلوب و غیره اشاره کرد

آثار فردی طرح اکرام بر زندگی حامیان

افزایش برکات زندگی

خداوند رئوف و مهربان تلاش شخصی را که از ناراحتی و عدم آسایش دیگران متأثر است و به منظور رفاه حال همنوعانش از آسایش خود می کاهد ،در نظر دارد .موجبات رفاه او را فراهم می آورد و سبب برکت زندگی اش می شود.


آسان شدن مشکلات و هموار شدن راه ها

خداند متعال در سوره لیل در مورد کسی که انفاق می کند فرموده است : (ما او را در مسیر آسانی قرار می دهیم )

استجابت دعا

در روایت متعددی آمده است هنگامی دعا مستجاب می شود که برخاسته از دلی پاک باشد . طبیعتاً انسانهای والایی که این گونه نیازهای ایتام را برآورده می سازند مورد لطف و عنایت ایزد متعال قرار خواهند داشت .

 

تندرستی و طول عمر

از امیر مومنان علی (ع) که خود طلایه دار کمک به مستمندان و ایتام است نقل شده است :

هر گاه خواستی به سلامت باشی صدقه زیاد بده (بحار الانوار ،ج23،ص93 )

در قرآن مجید درباره ایتام آیات متعددی دیده می شود كه در پاره ای از آیات ، بی اعتنایی به یتیمان را علامت كفر و نفاق می شمارد و می فرماید :

«أَ رَأَیْتَ الَّذِی یُكَذِّبُ بِالدِّینِ فَذلِكَ الَّذِی یَدُعُّ الْیَتِیمَ»[ ماعون / 1 و 2]

آیا دیدی آن را كه دین و روز قیامت را دروغ می پندارد، پس او كسی است كه یتیم را از خود می راند.

و در جای دیگر می فرماید:

«كَلاَّ بَلْ لا تُكْرِمُونَ الْیَتِیمَ وَ لا تَحَاضُّونَ عَلی طَعامِ الْمِسْكِینِ»[ فجر / 17 و 18]

چنان نیست كه شما خیال می كنید بلكه شما یتیمان را گرامی نمی دارید و یكدیگر را بر اطعام مستمندان تشویق نمی كنید.

و می فرماید:

«وَ إِذْ أَخَذْنا مِیثاقَ بَنِی إِسْرائِیلَ لا تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً وَ ذِی الْقُرْبى وَ الْیَتامى وَ الْمَساكِینِ ... .»[ بقره / 83]

(و به یاد آورید) زمانی را كه از بنی اسرائیل پیمان گرفتیم كه جز خداوند یگانه را نپرستید و نسبت به پدر و مادر و نزدیكان و یتیمان و بینوایان نیكی كنید... .

می فرماید:

«لَیْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِیِّینَ وَ آتَى الْمالَ عَلى حُبِّهِ ذَوِی الْقُرْبى وَ الْیَتامى وَ الْمَساكِینَ»[ بقره / 177]

نیكی (تنها) این نیست كه به هنگام نماز صورت خود را به سوی مشرق و مغرب كنید بلكه نیكوكار كسی است كه به خدا و روز رستاخیز و فرشتگان و كتاب آسمانی و پیامبران ایمان آورد و مال خود را با تمام علاقه ای كه به آن دارد به خویشاوندان و یتیمان و از كارافتادگان و ... انفاق كند... .

(ولا تقربوا مال الیتیم الاّ بالتى هى احسن) به مال یتیم نزدیك مشوید جز به بهترین وجه. (انعام: 152)

(و آتو الیتامى اموالهم ولا تتبدّلوا الخبیث بالطیّب ولا تأكلوا اموالهم الى اموالكم انّه كان حوبا كبیرا)

 اموال یتیمان را پس از بلوغ به آنها بپردازید و مال خوب و مرغوب آنها را به مال زبون و نامرغوب خویش بدل مكنید و مال آنها را به ضمیمه مال خود مخورید كه این گناهى بس بزرگ است. (نساء: 2)

(و ابتلوا الیتامى حتى اذا بلغوا النكاح فان آنستم منهم رشدا فادفعوا الیهم اموالهم...) یتیمان را بیازمائید كه چون به حد بلوغ رسیدند و قابل ازدواج بودند و سفیه نبودند اموالشان را به آنها باز دهید و به ناحق مال آنها را مخورید و نیز از ترس اینكه مبادا بزرگ شوند در خوردن مال آنها شتاب مدارید. و ولىّ یتیم اگر خود متمول بود به كلى از مصرف مال یتیم خوددارى كند و اگر درویش بود مى تواند (در ازاء نگهدارى و نگهبانى) به اندازه متعارف از مال یتیم بخورد. و هنگامى كه مالشان را مسترد مى دارید بر آن گواه بگیرید. (نساء: 6)

چنانكه فرمود: (انّ الذین یأكلون اموال الیتامى ظلما انّما یأكلون فى بطونهم نارا و سیصلون سعیرا). (نساء:10)

 

نظری به روایات

روایاتی كه از پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ و ائمه معصومین ـ علیهم السّلام ـ در این باره رسیده فراوان است . در این احادیث ، ضمن توصیه نسبت به یتیمان ، آثار نیك و اجر و پاداش عظیمی را در این مورد نوید می دهد كه تنها به ذكر چند مورد از این آثار اكتفا می كنیم :

رسول گرامی ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود:

« من كفَّل یتیماً و نفقته كنت أنا و هو فی الجنَّة كهاتین و قرن بین اصبعیه المسبّحة و الوسطی.»[ . قرب الاسناد، صفحه 45]

كسی كه یتیمی را سرپرستی كند و عهده دار نفقه و مخارج او گردد من و او در بهشت پهلوی یكدیگر هستیم. سپس انگشت سبّابه و انگشت وسطی را پهلوی هم گذاشت و فرمود: مانند این دو كه پهلوی یكدیگرهستند.

امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود:

«من اراد ان یدخله الله عزّوجلَّ فی رحمته و یسكنه جنَّته فلیحسن خلقه ... و لیرحم الیتیم.»[ امالی صدوق، صفحه 318، مجلس 61، حدیث 15.]

كسی كه بخواهد مشمول رحمت خداوند گردد و وارد بهشت شود... باید نسبت به یتیمان دلسوز و مهربان باشد.

پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود:

«اتحبُّ ان یلین قلبك و تدرك حاجتك؟ ارحم الیتیم و امسح رأسه و أطعمه من طعامك یلین قلبك و تدرك حاجتك.»[ كنزالعمّال، ج 3 / صفحه 169، حدیث 6002]

آیا دوست داری دلت نرم و آرزویت برآورده شود؟ (آنگاه فرمود:) بر یتیم ترحّم كن و دست محبّت بر سر او بكش و از غذای خود به او بخوران تا قلبت نرم و حاجتت روا گردد.

در حدیثی از رسول اكرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ می خوانیم:

«و الذَّی تفسی بیده لایلی مسلم یتیماً فیحسن ولایته و یضع یده علی رأسه إلّا رفعه الله عزَّوجلَّ بكلِّ شعرة درجة و كتب له بكلِّ شعرة حسنة و محی عنه بكلِّ شعرة سیّئة.»[ كنزالعمّال ، صفحه 175، حدیث 6030]

سوگند به كسی كه جانم در قبضه قدرت اوست، هر مسلمانی كه سرپرستی یتیمی را به عهده بگیرد وبخوبی از عهده ولایت و سرپرستی آن یتیم برآید و دست محبّت بر سر او بكشد به عدد هر مویی كه از زیر دستش می گذرد خداوند متعال یك درجه مقام او را بالا می برد و یك ثواب در نامه عمل وی می نویسد و یك گناه از او كم می كند.

امیرمؤمنان ـ علیه السّلام ـ فرمود:

«ما من مؤمن و لا مؤمنة یضع یده علی رأس یتیمٍ ترحّماً الّا كتب الله له بكلّ شعرة مرَّت یده علیها حسنة.»[ ثواب الاعمال، صفحه 237]

هر مرد و زن باایمانی كه از روی مهربانی دست خود را روی سر یتیمی بكشد خدای متعال به عدد هر مویی كه دست خود را روی آن می گذارد یك ثواب برای او می نویسد.

ناراحتی كودكان یتیم چندان مهم است كه پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ می فرماید:

«... اذا بكی الیتیم وقعت دموعه فی كفَّ الرَّحمن و یقول تعالی: من ابكی هذا الیتیم الذی واریت والده فی التّراب من اسكته فله الجنَّه.»[ تفسیر فخررازی، ج 31 / صفحه 220]

... هرگاه كودك یتیمی گریه كند اشكهای او در كف پر مهر و محبّت خداوند رحمان می ریزد و خدای تعالی می فرماید: چه كسی این یتیمی كه پدرش را از دست داده (و اكنون زیر خاك آرمیده) به گریه درآورده است؟ هر كس او را آرام كند بهشت از آن اوست (:پاداش او بهشت است).

در حدیثی دیگر فرمود:

هنگامی كه كودك یتیم گریه می كند عرش خدا به لرزه در می آید. خداوند به فرشتگانش می فرماید: ای ملائكه من! چه كسی این یتیم را كه پدرش در خاك پنهان شده است به گریه درآورد؟ ملائكه می گویند: خدایا! تو آگاه تری. خداوند میفرماید: ای ملائكه من! شما را گواه می گیرم كه هر كس گریه او را خاموش و قلبش را خشنود كند من روز قیامت او را خشنود خواهم كرد.[ تفسیر مجمع البیان، ج 10 / صفحه 606]

وصیت امیرمؤمنان ـ علیه السّلام ـ نزدیك شهادت

«الله الله فی الایتام فلا تغبُّوا افواههم و لا یضیعوا بحضرتكم...»[ نهج البلاغه صبحی صالح، صفحه 421، وصیت 47]

خدا را خدا را در مورد یتیمان، نكند آنها گاهی سیر و گاهی گرسنه بمانند، نكند آنها در حضور شما در اثر عدم رسیدگی از بین بروند... .