«اِنّ اول بیتٍ وَُضِعَ للناس لَلذی ببَكّه مباركاً و هُدیً للعالمین.»(آل عمران: 91)
«نخستین خانه ای كه برای عموم مردم پایه گذاری شده، همان خانه ای است كه در مكه قرار دارد، سرچشمه بركت و چراغ هدایت {برای} جهانیان است.»
این سیاره زمین كه امروز ما فرزندان آدم در آغوش گرم و پر محبت آن قرار گرفته ایم و از سرچشمه های نعمت و ثروت بی پایان آن بهره مندیم، روزگارها بر وی گذشت و حوادثی بر سرش آمد و مراحلی را طی نمود تا بساط زندگی در آن گسترده شد و آماده پذیرایی انسان گردید.
سپس آیات وحی در بیابان حجاز بر روح پاك پیامبر تابید و از زبان او به صورت آیات قرآن بر مردم تلاوت شد. از جمله، با بیانات رسا و اشارات لطیف، از آغاز و انجام زمین و آسمان و تحولات آن یاد آوری نموده و در سوره نازعات پس از اشاره به دوران های گذشته زمین، می فرماید:
«بعد از این مراحل، زمین را گسترد و آماده زیست نمود.»
اینجا سوالی پیش می آید: چرا نخستین خانه و ساختمان بر روی زمین، كعبه است؟
مقصود آیه 91 آل عمران این نیست كه خانه و ساختمانی پیش از بنیان كعبه نبوده، مقصود این است كه نخستین ساختمان برای عموم و به سود عموم، همان است كه در مكه پایه گذاری شده، هر ساختمانی كه به دست آدمی پایه گذاری شده، به سود فرد یا جمع یا ملتی و به زیان دیگران است. هر سازنده ای می خواهد خود در محیط معیّن آزاد و دیگران محدود باشند. اما خانه ای كه به نام خدا و برای همه پایه گذاری شده، می گوید: همه باید تسلیم حق باشند و حق برای عموم است. خداوند جا و مكان ندارد و محتاج به خانه و قطعه زمینی نیست. فرق خانه ای كه بنام خداست با دیگر خانه ها این است كه آن جاها اراده شخص حاكم و منافع فرد محور است، اینجا اراده حق حاكم و سود عموم محور است. در اینجا مركزیت اراده و حركات از خود پرستی به خداپرستی باید برگردد.
خانه كعبه نخستین خانه است كه بنام خدا و به سود عموم تاسیس گردیده و از روی آن هزاران خانه بنام دیر و كلیسا و مسجد، در شعاع های دور و نزدیك، شناخته شده كه همه بنام خداست. در نخستین قطعه آماده شده و آبادِ زمین، بر پا گشته تا مالكیت خداوند و بهره برداری و آزادی عموم خلق در تمام قطعاتی كه به تدریج آباد و گسترده شده، فراموش نشود.
 
به ابراهیم خلیل و یا قبل از او دستور داده شد، نخستین قطعه گسترده زمین بنام خدا بنا شود تا بشری كه در اطراف زمین سبز می شود و خود را در بالای این سفره پر از نعمت می نگرد، حرص او را بر ندارد و صاحبان خانه و حق مهمانان دیگر را فراموش نكند و به اشتباه، خود را مالك و صاحب گمان ننماید. متوجه اولین ساختمان نمونه و جای مهر خدا باشد و همه قطعات زمین را با همان چشم بنگرد و اگر زمان ها گذشت و آدمیان غافل خود پرست، زمین را مِلك خود دانستند و هر دسته برای قطعات آن خون یكدیگر را ریختند و دست یكدیگر را از استفاده بازداشته و موقعیت خود و صاحب خانه را فراموش كردند، باشد كه از روی این ساختمان و نخستین نمونه، روزی، به موقعیت خود و زمین آشنا شوند و زمین مانند مسجد برای همه و بنام خدا گردد.
پیامبر خدا(ص) در روز فتح مكه فرمود: «سراسر زمین برای من مسجد و طهور قرار داده شد.» و نیز فرمود:«براستی روزگار و زمانه دور زد و برگشت به هیات نخستین روز كه خداوند، آسمان ها و زمین را آفرید.» شاید بهترین تفسیر این باشد كه روز آفرینش، جز نام خدا نامی در میان نبود و خانه فقط بنام خدا بر پا شد، ولی در دوره های جاهلیت و اوهام و خود پرستی خلق، پرده ای بر روی مقصود اولی آفرینش زمین و ساختمان این خانه كشید و خانه خدا، خانه افتخار عرب و قریش و وسیله مال و جاه و مركز بت ها شد. رسول خدا(ص) این پرده ها را برچید و افتخار عرب بر عجم و قریش بر عرب را از میان برد و بتها را سرنگون گردانید.
سرانجام باید گفت كه: كعبه خود سنگ نشانی است كه ره گم نشود... .
 
----------------------------
* منبع:
- به سوی خدا می رویم، آیت الله سید محمد طالقانی، نشر مشعر،