استاد مطهری كه از تربیت یافتگان ممتاز مكتب وحیانی قرآن عترت از همان اوان جوانی به موازات وارد شدن در عرصه علمی از خودسازی و اهتمام حیات معنوی غافل نشد و توأمان در این دو عرصه با موفقیت گام برداشت.
شهید مرتضی مطهری چهره ای ارزشمند و بی بدیل از زمره پرورش یافتگان مكتب حضرت امام خمینی(س) است كه عمر خویش را در مسیر كسب و نشر معرفت و احیای كلمه ا... سپری نمود و صدها شاگرد را در راستای اهداف متعالی اسلام پرورش داد و در یك سخن، او راد مرد ادای تكلیف بود.
حضورش چنان روحانیتی به مجلس می بخشید كه شنونده با تمام وجود معنویت و قداست آن را در می یافت و به نسبت آمادگی هایش در جذبه های الهی آن مستغرق می گردید؛ معنویت و قداستی كه نتیجه عمل كردن به درسهای زندگی ای بود كه خود توصیه می نمود. به طور مثال، در مدت 24 سالی كه در دانشگاه تهران تدریس داشت، همیشه به دانشجویان توصیه می كرد دانشگاه به منزله مسجد است؛ سعی كنید بدون وضو وارد دانشگاه نشوید. از این رو، خود او همیشه دائم الوضو بود؛ چنانكه به یكی از دانشجویان فرمود :«من هیچ وقت، بدون وضو وارد كلاس درس نمی شوم.» (مطهر اندیشه ها/ ج 1/ص 28)
در این نوشتار بر آنیم فرازهایی از آیات نورانی قرآن را در سیره عملی آن معلم و استاد ممتاز جستجو كنیم و پرتو درخشنده آیات این كتاب زندگی را در سیره اخلاقی آن شهید یگانه رصد كرده، به گوشه هایی از اوصاف والای ایشان در طول دوران حیاتش نگاه كوتاهی داشته باشیم.
اخلاص
اخلاص سری است الهی كه تنها در قلب بندگان محبوب الهی قرار می گیرد. خداوند پیامبران بزرگ خویش را با این صفت ستوده و آن را سبب عدم سلطه شیطان معرفی نموده است.
استاد مطهری درباره اخلاص می گوید: «كار برای خود كردن نفس پرستی است، كار برای خلق كردن بت پرستی است، كار برای خدا و برای خلق كردن شرك و دوگانه پرستی است، كار خود و كار خلق برای خدا كردن توحید و خداپرستی است.»
در سیره رفتاری ایشان اخلاص در كارها و عبادت جایگاه ویژه ای داشت. او بنده ای مخلص بود. مسأله ای كه برای زندگی استاد مطهری وجود داشت این بود كه همیشه می خواست نامش مخفی باشد و این دلیلی بود بر خلوص نیت ایشان و دور بودن از ریا، چرا كه معتقد بود : « كار باید انجام شود، حال به اسم هركس، مهم هدف ماست كه باید به آن برسیم. »
آیة ا... مكارم شیرازی در وصف استاد این گونه می گوید: «شجاعت و اخلاص استاد مطهری وی را در زمینه مسایل فكری و اسلامی به یك اسوه تبدیل كرد.آن استاد بزرگوار، اسیر كسانی كه می خواستند عقاید خود را بر علما و پیشوایان تحمیل كنند، نمی شد و بی اعتنا به رضایت این افراد تلاش می كرد تا واقعیت مذهب را ارایه كند. استاد مطهری درعمل و آثار خویش تنها به رضایت خداوند می اندیشید و در این راستا حاضر بود موقعیت اجتماعی خویش را نیز قربانی كند.»
انس با قرآن
انس، یعنی رابطه گرم، علاقه و محبتِ آمیخته با عشق و معرفت و الفت ناگسستنی كه موجب اتصال و به هم پیوستگی می شود. اگر بخواهیم به چنین انسی برسیم، نخست باید عظمت قرآن را بشناسیم و آن را با تمام وجود درك كنیم كه غذای كامل روح است و موجب رشد معنوی و تكامل همه جانبه خواهد شد. از این رو قرآن كریم انس با قرآن و تلاوت مستمر آن، برپایی نماز و انفاق در نهان و آشكار را از اوصاف عالمان راستین و اهل معرفت دانسته و متذكر می شود كه انس با قرآن، انسان را به تدریج از تاریكی های ضلالت به روشنایی هدایت وارد می كند.
استاد مطهری عمر خویش را صرف ترویج و گسترش فرهنگ ناب و اصیل قرآن نمود و انس و الفت خاصی با قرآن داشت. ارتباط استاد مطهری با قرآن، از چند جنبه قابل توجه است. جنبه اول عشق و علاقه شخصی او نسبت به این كتاب مقدس و انس خاص او به تلاوت و سیراب كردن روح تشنه اش از اقیانوس بی كران و زلال قرآن بود. جنبه دوم، تلاش و فعالیت او برای تفسیر این كتاب مقدس بود و جنبه سوم، مبارزه خستگی ناپذیر او با برداشت های غلط و انحرافی از قرآن توسط دشمنان و دوستان ناآگاه بود.
مجتبی مطهری فرزند شهید می گوید: «پدرم قرآن را با آهنگ خوش می خواند. هر شب بعد از نماز مغرب و عشا یك یا چند سوره از قرآن را با صوتی خوش تلاوت می كرد. »
استاد مطهری در نامه ای به یكی از فرزندانش می نویسد:«... حتی الامكان از تلاوت روزی یك حزب قرآن كه فقط پنج دقیقه طول می كشد، مضایقه نكن و ثوابش را هدیه روح مبارك حضرت رسول اكرم(ص) بنما كه موجب بركت عمر و موفقیت است ان شاء ا....»
فرزند شهید می گوید: « استاد مطهری بارها می گفت : من انس به قرآن و عبادت و ذكر و اخلاق اسلامی را از پدرم یاد گرفتم. »
احترام و احسان به والدین
خداوند نسب به احترام والدین در قرآن بسیار تأكید كرده است. به عنوان مثال، در چهار سوره از قرآن مجید نیكی به والدین بلا فاصله بعد از مساله توحید قرار گرفته و این مساله بیانگر آن است كه اسلام تا چه حد برای پدر و مادر احترام قائل است.
استاد شهید عامل پیشرفت خود را احترام و احسان به والدین خود می دانستند؛ چنان كه فرزند ایشان نقل می كند: روزی پدرم به من گفت: «گاهی اوقات كه به اسرار وجودی خود و كارهایم می اندیشم، احساس می كنم یكی از مسایلی كه باعث خیر و بركت در زندگی ام شده و همواره عنایت و لطف الهی را شامل حالم كرده، احترام و نیكی فراوانی بوده است كه به والدین خودم كرده ام، بویژه در دوران پیری و هنگام بیماری. علاوه بر توجه معنوی و عاطفی، تا آنجا كه توانایی ام اجازه می داد از نظر هزینه و مخارج زندگی به آنان كمك و مساعدت كرده ام.»
و نیز می فرماید: پدرم نسبت به پدر بزرگوارش مرحوم آقای « حاج شیخ محمد حسن مطهری» تواضع و احترام خاصی داشت. هرگاه ما به فریمان سفر می كردیم، پدرم تأكید داشت ابتدا به منزل والدین خود برود. هنگام ملاقات با آنان نیز صورت و دست مادرشان را می بوسید و به ما توصیه می كرد دست آنان را ببوسیم. اگر گاهی از صحبتهای پدر و مادرم دلتنگ می شدم، ایشان می فرمود: «مجتبی! انسان هیچ گاه از سخن پدر و مادرش ناراحت نمی شود. والدین همیشه خیر و سعادت فرزند خود را می خواهند.
اهتمام به عبادت
نماز پیوند مخلوق با خالق و اوج كمال انسانی و ایمان به خداوندی است كه نعمات فراوانی به ما عطا كرده است. قرآن كریم، نماز را مظهر ایمان دانسته و اقامه نماز را زمینه ساز امیدواری به لطف، پاداش جاوید الهی و هدایت الهی معرفی نموده است.
استاد شهید مطهری با تأسی از رهبران الهی،علاوه بر تقید به نماز اول وقت و تشویق دیگران به برگزاری نماز اول وقت، اهمیت فوق العاده ای برای آداب نماز كه حضور قلب، خشوع و نشاط از جمله آن است، قایل بود. همسر استاد در این باره می گوید :
« استاد مطهری با لباس خانه نماز نمی خواند. حتی برای نماز صبح لباس می پوشید، عمامه بر سر می گذاشت و خودش را برای نماز، آراسته و آماده می كرد. این حالت آمادگی قبل از نماز مسلما تأثیر بسزایی دارد.»
مناجات و نمازهای شب استاد مطهری حالت ویژه ای داشت. سروش نیمه شب او هنگام نماز شب این بود كه: «نخوابید، شیطان خوشحال می شود.» مقام معظم رهبری می فرماید :
«ایشان هنگامی كه به مشهد آمدند، گاهی اوقات به منزل ما وارد می شدند؛ البته ایشان در مشهد آشنا داشتند و جا و مكان هم داشتند، منتهی به خاطر علاقه ای كه من به ایشان داشتم و خودشان هم این علاقه را می دانستند، مستقیما به منزل ما می آمدند. اتاقی كه ایشان شبها می خوابیدند، با یك در فاصله داشت با اتاقی كه من شب می خوابیدم. ایشان همیشه مقید بود به خواندن قرآن نیمه شب. صدای ایشان را می شنیدم كه در هنگام تهجد و نماز شب خواندن گریه می كردند. البته، نماز شب خوان زیاد داریم. اما نماز شب خوانی كه در آن نیمه شب با آن حال اشك بریزد و گریه كند، كم داریم.»
در جای دیگر می فرمایند: «این مرد نیمه شب، تهجد با آه و ناله داشت، نماز شب می خواند و گریه می كرد، به طوری كه صدای گریه و مناجات او افراد را از خواب بیدار می كرد... اتاق ایشان وضعیت خاصی داشت. یك « ا... » بود كه با نئون سبز یا این شب نماها نوشته شده بود و فقط در شب جلوه داشت و مشخص می كرد كه استاد همان نیمه شب ها كه مشغول ذكر خدا هستند و ذهنشان هم به یاد خداست، می خواهد از همه حواس خود نیز استفاده كند.»
رعایت بیت المال
استاد مطهری نسبت به رعایت بیت المال اهمیت ویژه ای قایل بودند؛ چنانكه نقل می كنند ایشان اتاقی در كنار اتاق شورای دانشكده الهیات داشت. استادان دانشگاه همیشه در اتاق شورا تجمع كرده و در موارد ضروری تا بعد از ظهر آنجا می ماندند و پس از صرف ناهار، كارشان را ادامه می دادند. اما استاد مطهری هنگام ظهر به اتاق خود می رفت و پس از ادای نماز، ناهار مختصری را كه از منزل می آورد، می خورد. استادان و مسؤولان دانشكده اصرار داشتند كه استاد به اتاق شورا بروند و از ناهار دانشكده استفاده كنند، اما استاد به آنان می گفت: «غذای دانشكده با من سازگار نیست.» و زمانی كه من علت امتناع ایشان را پرسیدم، گفتند: «این ناهارها حق خدمتگزاران و از بیت المال است. استادان حقوق خوبی دارند، خودشان بروند و از بازار بخرند و بخورند. این غذا حق ضعفاست.»
توسل
توسل به اهل بیت عصمت و طهارت(ع)، یكی دیگر از ویژگیهای حیات معنوی استاد مطهری بود. به اهل بیت(ع) عشق می ورزید، بلكه عشق خویش به دیگران را بر این پایه استوار كرده بود. یكی از دوستان شهید مطهری می گوید: به او عرض كردم، چرا شما فوق العاده از علامه طباطبایی تجلیل می كنید و تعبیر «روحی فداه» (جانم به فدایش) را در مورد ایشان به كار می گیرید. استاد مطهری در جواب وی می گوید: «من فیلسوف و عارف بسیار دیده ام، ولی احترام من از ایشان به خاطر این است كه او عاشق و دلباخته اهل بیت(ع) است. علامه طباطبایی در ماه رمضان پیاده به حرم مشرف می شد و روزه خود را با بوسه بر ضریح مقدس حضرت معصومه(س) افطار می كرد، سپس به خانه می رفت و غذا می خورد. این ویژگی علامه طباطبایی مرا به شدت شیفته ایشان نموده است.»


پی نوشتها:
1 - مطهر اندیشه ها/ ج 1
2 - حاصل عمر
3 - فرهنگ قرآن/ هاشمی رفسنجانی
4 - طهارت روح/ حسین واعظی نژاد

نویسنده:سید صمد موسوی